SONUÇ VE ÖNERİLER

 

            Bu bölümde, araştırmanın bulgularına göre şekillenen sonuçlara ve bu sonuçlara bağlı olarak geliştirilen önerilere yer verilmiştir. Tekrardan kaçınmak üzere araştırma sonuçlarının her birinin sonrasına varsa onunla ilgili olabilecek önerilere -italik yazıyla- yer verilmiştir. Bu yer verişte iki ölçütlü hareket edilmiştir. Bunlardan biri uygulamacılar diğeri de araştırmacılardır.

 

5.1.            Kişisel Özelliklere İlişkin Sonuçlar ve Öneriler

 

¨      İlköğretim müfettişlerinin % 76’sı sınıf öğretmenliği branşındadır. Sınıf öğretmenliği kökenli ilköğretim müfettişleri, branş kökenli ilköğretim müfettişlerinin 4 katıdır.

¨      Her branşın öğretmen sayısı dikkate alınarak, her branştan yeterli sayıda müfettiş üniversitelerde yetiştirilmeli ve mesleğe alınmalıdır.

 

¨      İlköğretim müfettişlerinin %55.1’i fazlasını 10 yıl ve üstü kıdeme sahiptir. 10 yılın altı kıdeme sahip olanların oranı ise %44.9’dur.

¨      Mesleğe yeni müfettişlerin alımının sağlanması yoluyla ve başvuru koşullarında da buna dönük düzenlemelerin yapılmasıyla bir yenilenme sağlanabilir.

 

¨      İlköğretim müfettişlerinin % 34.4’sı doğdukları ilde görev yapmaktadır.

¨      İlköğretim müfettişlerinin doğdukları ilde görev yapmalarının, ilköğretim müfettişlerinin görevleri üzerindeki etkisi araştırılmalıdır.

 

5.2.       Araştırmanın Boyutları Toplamına Göre Sonuçlar ve Öneriler

 

5.2.1.      İlköğretim müfettişlerinin çok sayıda ve önemli sorunları vardır. İlköğretim müfettişleri; görev, yapısal-yönetsel ve tüm boyutlardaki sorunları, “Katılıyorum” düzeyindedir. Kendini geliştirme-mesleki haklar boyutundaki sorunları “Tamamen Katılıyorum” düzeyinde algılamışlardır. Bu boyutlardaki sorunlara bakış; müfettişlik kıdemine, branşa ve doğdukları ilde görev yapıp yapmama durumlarına göre anlamlı farklılık göstermemektedir. Ancak ilköğretim müfettişlerinin görev, yapısal-yönetsel, kendini geliştirme ve mesleki haklar ile tüm boyutlardaki sorunları görev yapılan illere göre anlamlı farklılık göstermektedir.

·               Bu araştırma sonuçları da dikkate alınarak, müfettişlerin görevlerini sorunsuz, etkili ve verimli bir şekilde yapabilecekleri teftiş alt sistemi yapı modeli oluşturulmalıdır.

·              İlköğretim müfettişlerinin yaşadığı sorunların, rehberlik, teftiş ve değerlendirmenin amaçlarının gerçekleştirilmesini ne derecede etkilediği araştırılmalıdır.

·              İlköğretim müfettişlerinin yaşadığı sorunlarının onların morali ve performansı üzerindeki etkisi araştırılmalıdır.

·               Erzurum ilinde görev yapan ilköğretim müfettişlerinin sorunlarının en yüksek düzeyde olmasının diğer nedenleri araştırılmalıdır.

·               Erzincan ilinde görev yapan ilköğretim müfettişlerinin sorunlarının en düşük düzeyde olmasının diğer nedenleri araştırılmalıdır. Bu ildeki uygulamalar ve yönetsel anlayıştaki olumlu tutum ve davranışlar ortaya konulmalıdır.

·              Diğer hizmet bölgelerinde de ilköğretim müfettişlerinin sorunları araştırılmalıdır.

 

5.3.  Araştırmanın Görev Boyutuna Göre Sonuçlar ve Öneriler

 

5.3.1.   İlköğretim müfettişleri, görev boyutunda yer alan sorunlardan; kurumlarda disiplin amirleri tarafından kolaylıkla yapılabilecek inceleme ve soruşturma görevlerinin, kendilerine verilerek iş yüklerinin arttırılmasını en yüksek düzeyde sorun olarak görmektedir.

·         Müfettişlere inceleme ve soruşturma konuları verilmeden önce iyi bir değerlendirilmeden geçirilmeli, kurumlardaki disiplin amirleri tarafından kolaylıkla yapılabilecek soruşturma ve inceleme görevleri ilköğretim müfettişlerine verilmemelidir.

 

5.3.2.   İlköğretim müfettişleri, atamalar nedeniyle sınıflarda yaşanan öğretmen değişikliklerini denetim ve değerlendirmeyi zorlaştıran önemli bir faktör olarak görmektedir.

·         Öğretmen değişikliklerinin önemli bir sebebinin bölgenin gelişmişlik düzeyi olması itibariyle az gelişmiş bölgelerde çalışan öğretmenlerin bu bölgelerde uzun süre görev yapmalarını sağlayabilmek için özendirici tedbirler alınmalıdır.

 

5.3.3.   İlköğretim müfettişleri, yönetici ve öğretmenlerin hizmet öncesi eğitimlerinin yetersiz olduğunu, bu durumun rehberlik ve işbaşında yetiştirme çalışmalarını olumsuz etkilediği görüşündedir. Özellikle farklı akademik alanlardan mezun olanların öğretmen olarak atanması ilköğretim müfettişlerinin işini zorlaştırmaktadır. İlköğretim müfettişlerinin rehberlik çalışmalarını daha çok bu öğretmenler üzerine yoğunlaştırmasına neden olmaktadır. Alan dışından sisteme giren öğretmenlerin bir çoğu kendi mezuniyet alanlarındaki kurumlara geçtiğinden, bunlara yapılan rehberlik de boşa gitmektedir.

·      Öğretmen yetiştirilmesi, seçilmesi ve atanması ile ilgili ilkeler, görüşler, uygulamalar, öğretmenin değişen rolü, öğretmenden beklenen görev ve sorumluluklar açısından sistemli biçimde  eleştirisel bir yaklaşımla incelenmeli, planlanmalı ve yapılandırılmalıdır.

 

5.3.4.   İlköğretim müfettişleri, kendilerine verilen inceleme ve soruşturma görevlerini, rehberlik ve teftiş çalışmalarının planlı yürütülmesine engel olarak görmektedir. Bu sorunun rehberlik ve teftiş çalışmalarının önceden planlanabilir faaliyetler olmasına rağmen, inceleme ve soruşturma görevlerinin önceden planlama imkanının bulunmadığından kaynaklanabilir.

·      Milli Eğitim Bakanlığı merkez teşkilatında ve İl Milli Eğitim Müdürlüklerinde bilimsel çalışmalarla inceleme ve soruşturmaların yoğunlaştığı alanlar ve nedenleri tespit edilerek, özellikle soruşturmaların azaltılması yönünde önleyici tedbirler alınmalıdır.

·       İlköğretim müfettişlerinin görev ve sorumluluk alanları yeniden gözden geçirilip, gerekli yasal düzenlemeler yoluyla iş yüklerinin azaltılarak, denetim ve özellikle de rehberlik ve işbaşında yetiştirme etkinliklerine daha fazla zaman ayırmaları sağlanmalıdır.

 

5.3.5.   İlköğretim müfettişleri, okulların imkanlarını ve öğretmenler arasındaki farklılıkları dikkate alınmadan yapılan denetim ve rehberlik çalışmalarının, ortak anlayış birlikteliğini bozduğu görüşündedir. Bunun bir sebebinin de hizmet öncesi yetişme kaynaklarındaki farklılık olduğu söylenebilir. Okulların imkanlarını, yönetici ve öğretmenler arasındaki farklılıkları dikkate almadan yapılan denetim ve rehberlik çalışmaları yönetici ve öğretmenlerin hangi alanlarda güçlü ve zayıf olduklarını belirlemeyi olanaksız hale getirebilir. Bu durum da rehberlik ve teftiş çalışmalarının amacına uygun yürütülmesine engeldir.

·         Rehberlik ve denetim çalışmalarında, okulun imkanları ve öğretmenler arasındaki farklılıklar dikkate alınmalıdır. Bu konuda mevcut duruma göre; anlayış birlikteliğini sağlayabilmek için üniversitelerin eğitim yönetimi ve denetimi bölümleriyle işbirliği yapılarak bu bölümlerin hazırlayacağı programlara ilköğretim müfettişlerinin devam etmeleri sağlanmalıdır. Geleceğe dönük olarak ise; ilköğretim müfettişlerinin ortak ya da benzer hizmet öncesi eğitimden geçmeleri sağlanmalıdır.

 

5.3.6.   İlköğretim müfettişleri, denetim, rehberlik ve işbaşında yetiştirme görevleriyle, soruşturma görevini birbiriyle çelişen görevler olarak algılamakta olup, bu durumun rol çatışmasına sebep olduğu görüşündedirler.

·      İlköğretim müfettişleri ilgi, istek ve yeterlilikleri doğrultusunda “rehberlik ve denetim” bölümü müfettişleri ve “soruşturma ve inceleme”  bölümü müfettişleri olarak görevlendirilebilirler. Ayrıca yeniden yapılacak bir çalışma ile de bunun etkinliği araştırılabilir.

 

5.3.7.   İlköğretim müfettişleri, bakanlık müfettişlerinin denetiminde olan kurumlarda “Valilik Onayıyla” yaptığı inceleme ve soruşturmalarda kabul alanlarının sınırlı kaldığı görüşündedir. Bu durumun Milli Eğitim Bakanlığındaki ikili teftiş yapısından kaynaklandığı söylenebilir.

·      İldeki eğitim kurumlarında denetimsel birlik ve bütünlüğün sağlanabilmesi,  yönetimin ihtiyaç duyduğu geri bildirimlerin bütünlük arz edebilmesi için ildeki tüm eğitim kurumlarının denetimi, rehberliği ve soruşturması aynı başkanlığa bağlı ilköğretim birimi ve ortaöğretim birimi müfettişliği oluşturularak, ortaöğretimin, ortaöğretim birimi müfettişleri tarafından  rehberlik, teftiş ve soruşturmasının  yapılması sağlanmalıdır.

 

5.3.8.   İlköğretim müfettişleri, yönetici ve öğretmen teftiş formlarında yer alan değerlendirme ölçütlerinin objektiflik derecesinin düşük olduğu, bu durumun da değerlendirmeyi güçleştirdiği görüşündedir.

·      Yönetici ve öğretmen teftiş formlarında yer alan değerlendirme ölçütleri, bilimsel yöntemle saptanmalı ve somut, doğrudan ölçülebilir hale getirilmelidir.

 

5.3.9.   İlköğretim müfettişleri, öğretmenlerin görev tanımlarının yapılmamış olmasından dolayı objektif değerlendirme yapmakta güçlükle karşılaşma derecelerini “Kısmen Katılıyorum” düzeyinde sorun olarak görmektedir.

·         Öğretmenlerin  görev tanımları yapılmalıdır.

 

5.3.10. İlköğretim müfettişleri, soruşturma ve inceleme görevlerinin dengeli ve adil dağıtılmamasını, “Kısmen Katılıyorum” düzeyinde sorun olarak görmektedir. Bu sonuç; soruşturma ve inceleme görevlerinin yeterince adil dağıtılmadığını gösterebilir.

·         İlköğretim Müfettişleri Başkanları soruşturma ve inceleme görevlerinin dağıtımını yaparlarken ilköğretim müfettişi başına düşen soruşturma ve inceleme sayısından çok bu görevlerin kapsamını, zorluk derecesini ve zaman alma durumlarını da dikkate almalıdır.

 

5.3.11. İlköğretim müfettişleri, yönetici ve öğretmenlerin rehberlik ve işbaşında yetiştirme çalışmalarını gereksiz bulmalarını ve işbirliği yapmaktan kaçınmalarını “Kısmen Katılıyorum” düzeyinde sorun olarak görmektedir. İlköğretim müfettişlerinin görevlerinden en önemlisi rehberlik ve işbaşında yetiştirmedir. Çünkü yapılacak olan etkili ve yeterli rehberlik yöneticilerin, öğretmenlerin ve ilköğretim müfettişlerinin görevlerinde yaşadığı sorunların  azalmasına da katkıda bulunacaktır.

·         Öğretmen, yönetici ve müfettişlerce rehberlik ve teftiş hizmetlerinin amaçlarının doğru olarak anlaşılması ve yorumlanması sağlanmalıdır. Bu konuda fikir birliği oluşması için müfettişlerin ve öğretmenlerin birlikte katılacağı panel, sempozyum, seminer vb. etkinliklere yer verilmeli ve yine hem müfettişlerin hem de öğretmenlerin faydalanabileceği yayınlar yapılmalıdır.

 

5.3.12. İlköğretim müfettişleri, sicil amirliği yetkisinin üzerlerinden     alınmasından, olumsuz etkilenmektedir” şeklinde ifade edilen soruna “Az Katılıyorum” düzeyinde katılmışlardır. En düşük katılım bu sorunda olmuştur. İlköğretim müfettişlerinin sicil amirliği yetkisinin kaldırılması onları görevlerini yerine getirirken ciddi anlamda etkilemediği söylenebilir.

·         Kamuda görev yapan diğer müfettişlerin sicil amirliği görev ve yetkisi olmadığı gibi  ilköğretim müfettişlerinin de sicil amirliği görev ve yetkisinin  olmamalıdır.

 

5.4.  Araştırmanın Yapısal-Yönetsel Boyutuna Göre Sonuçlar ve

        Öneriler

 

5.4.1.   İlköğretim müfettişleri, teftiş sisteminin  bakanlık ve ilköğretim müfettişliği olmak üzere aynı bakanlıkta ayrı birimler halinde örgütlenmesini sistem bütünlüğüne ve işleyişine ters düştüğü görüşündedir.

·         Teftiş sisteminde, Bakanlık ve ilköğretim müfettişliği birleştirilerek “Milli Eğitim Müfettişliği” adı altında, eğitim sistemimizin ihtiyaç duyduğu yapıda ve “çağdaş eğitim denetimi” ilkeleri doğrultusunda yeniden yapılandırılmalıdır.

 

5.4.2.   İlköğretim müfettişleri hiyerarşi ve protokoldeki yerlerinin net olarak belirlenmemiş olduğunu ve bu durum bazı zamanlarda yöneticilerle aralarında statü çatışmasına sebep olduğunu görüşündedir.

·         İlköğretim müfettişlerinin yönetsel hiyerarşide konumları, yöneticilerle olan hiyerarşik ilişkileri ve protokoldeki yerleri net olarak belirlenmelidir.

 

5.4.3.   İlköğretim müfettişleri, müfettiş unvanlı diğer kamu görevlilerine göre yetkilerinin az olduğu görüşündedir.

·         İlköğretim müfettişlerine sorumlulukları ölçüsünde yetki verilmelidir.

 

5.4.4.   İlköğretim müfettişleri aynı ilde uzun süre çalışmasını, denetleyenle denetlenen arasındaki  ilişkilerin informal ilişkilere dönüşmesine sebep olduğu görüşündedir.

·         Denetim elemanlarının yerelleşmemesi ve teftişin etkisinin azalmaması için ilköğretim müfettişlerinin belirli bir süreden fazla aynı ilde kalmamaları sağlanmalıdır.

 

5.4.5.   İlköğretim müfettişleri, kurum teftişi sonunda hazırlayıp, Milli Eğitim Müdürlüğüne  sunduğu raporların gereğinin yeterince yapılmadığı görüşündedir.

·         İlköğretim müfettişlerince hazırlanan raporların Milli Eğitim Müdürlüklerince gereğinin yeterince yapılmamasının nedenleri araştırılmalı ve yapılmasını sağlayacak önlemler alınmalıdır.

 

5.4.6.   İlköğretim müfettişleri, kendi branşları dışındaki derslerde de rehberlik ve teftiş yapmak zorunda kaldıkları görüşündedir. Bu durumun her branştan yeteri kadar müfettiş bulunmamasından kaynaklandığı söylenebilir.

·         Yeterli sayıda ilköğretim müfettişi alınmalıdır. Müfettişler kendi branşı yanında bir yan alanda da uzmanlaşmalı ve sadece kendi branşı ve uzmanlaştığı yan alanda rehberlik ve denetim yapmalıdır.

 

5.4.7.   İlköğretim müfettişleri, Milli Eğitim Müdürlüğündeki diğer birimlerle aralarındaki eşgüdüm ve işbirliğinin yetersiz olduğu görüşündedir.

·         Milli Eğitim Sistemi içinde yer alan tüm birimlerin birbirleriyle eşgüdüm ve işbirliğini sağlayan yapı modeli geliştirilmeli ve uygulamalıdır.

 

5.4.8.   İlköğretim müfettişleri, çalışmalarını yürütebilmeleri için İl Milli Eğitim Müdürlüğü bünyesinde kendilerine ayrılan fiziki alanın yetersiz olduğu görüşündedir.

·         Kurum bünyesinde her teftiş grubuna büro çalışmalarını ve talep eden öğretmenlere rehberlik yapmaları  için hizmete uygun donanımlı çalışma odaları ayrılmalıdır.

 

5.4.9.   İlköğretim müfettişleri, teftiş ve soruşturmayla ilgili mevzuatın çok sık değişmesinden dolayı değişikliklerden zamanında bilgilendirilmedikleri ve değişiklikleri izlemekte güçlükler yaşadıkları görüşündedir.

·         İlköğretim müfettişlerinin göreviyle ilgili mevzuat değişikliklerini zamanında ve ihtiyaç duyduğunda izleyebileceği, internet ortamında sürekli güncellenen ve ücretsiz bir mevzuat bankası oluşturulmalıdır.

 

5.4.10. İlköğretim müfettişleri, görevlerini yerine getirirken baskılara maruz kalmaktadır. şeklindeki soruna ilişkin algıları “Kısmen Katılıyorum” düzeyindedir.

·         İlköğretim müfettişliği ve denetim sistemi, her türlü baskıdan uzak bir yapı ve işleyişe kavuşturulmalıdır.

 

5.5.   Araştırmanın Kendini Geliştirme-Mesleki Haklar Boyutuna Göre

                     Sonuçlar ve Öneriler

 

5.5.1.   İlköğretim müfettişleri, sürekli yolculuk yapmaları nedeniyle trafik kazası  riskinin  yüksek olmasını en yüksek düzeyde sorun olarak görmektedir.

·         Bakanlıkça ilköğretim müfettişlerinin ulaşım sorununun çözülmesi için; araç tahsisi yapılmalı ve trafik kazalarına karşı önlemler alınmalıdır.

 

5.5.2.   İlköğretim müfettişleri, kamuda görev yapan diğer müfettişlere göre maaşlarının yetersiz olduğu görüşündedirler.

·         Mesleğe giriş, yetişme ve asıl kadrolara atanma durumları bakımından müfettiş unvanlı diğer kamu denetim elemanlarıyla aralarında bir fark bulunmayan ve aynı işi yapan ilköğretim müfettişlerinin ücretleri yasal değişiklikler ve düzenlemeler yapılarak, kamuda ve aynı bakanlıkta görev yapan müfettişlere denk hale getirilmelidir.

           

5.5.3.   İlköğretim müfettişleri, görevleriyle ilgili yasal düzenlemeler yapılırken görüşlerinin alınmadığı ve karar sürecine katılımlarının sağlanmadığı görüşündedir. Bu durumun eğitim sisteminin merkeziyetçi yapısından ve buna bağlı olarak kararların üst yönetim makamlarınca alınmasından kaynaklandığı söylenebilir. Kararlara katılma demokratik sistemin koşullarından birisidir.  

·       İlköğretim müfettişlerinin görevleriyle ilgili yasal düzenlemeler yapılırken görüşleri alınarak, kararlara katılımları sağlanmalıdır.

           

5.5.4.   İlköğretim müfettişleri, mesleki güvencelerinin yeterli olmadığı görüşündedir. Bu durumun; MEB İlköğretim Müfettişleri Başkanlıkları Yönetmeliğinin görevden alınmayı düzenleyen 64. maddesinde atıfta bulunulan 73. maddesinin a bendinin sübjektif ve göreceli olmasından kaynaklandığı söylenebilir.

·         MEB İlköğretim Müfettişleri Başkanlıkları Yönetmeliğinin görevden alınmayı düzenleyen 64. maddesinde atıfta bulunulan 73. maddesinin a bendi objektif kriterlere göre yeniden düzenlenmelidir.

 

5.5.5.   İlköğretim müfettişleri doktora, yüksek lisans gibi programlara devam etme ve kendilerini geliştirme olanaklarının sınırlı olduğu görüşündedir.

·         Müfettişlerin denetledikleri yönetici ve öğretmenlerden daha üst düzeyde eğitim almaları gerektiğinden, müfettişlerin yüksek lisans ve doktora eğitimi yapmaları özendirilmeli, müfettişlerin yüksek lisans ve doktora programına kayıt yaptırdıkları illere ataması yapılmalı, müfettişlerin kendini geliştirmeye dönük bu tür çabaları meslekte yükselme, ödül ve maddi haklarla desteklenmelidir.

 

5.5.6.   İlköğretim müfettişleri, hizmet içi eğitim ihtiyaçlarına     yeterince önem verilmediği görüşündedir.

·         İlköğretim müfettişlerinin özellikle rehberlik görevleri nedeniyle sürekli yetişmeye ve bilgilerini yenilemeye ihtiyaçları vardır. İlköğretim müfettişlerinin her yıl hizmet içi eğitim ihtiyaçları tespit edilerek, üniversitelerin eğitim fakülteleriyle de işbirliği yapılarak hizmet içi eğitim ihtiyaçları karşılanmalıdır. Ayrıca yurt içindeki ve yurt dışındaki uygulamalar hakkında bilgilerini ve tecrübelerini zenginleştirmek amacıyla programlı gezilere gönderilmelidir.

 

5.5.7.   İlköğretim müfettişleri, yaptıkları görevlerle “ilköğretim müfettişliği” unvanının örtüşmediği görüşündedir.

·       “İlköğretim Müfettişi” unvanı, “Milli Eğitim Müfettişi” olarak değiştirilmeli ya da yalnızca ilköğretimle ilgili görevlendirilmelidir.

 

5.5.8.   İlköğretim müfettişleri, iş yüklerinin fazla olması nedeniyle kendilerini yeterince geliştiremediklerini düşünmektedirler.

·         İlköğretim müfettişi sayısı artırılmalı, ilköğretim müfettişleri komisyon üyeliği, sınav gözetmenliği vb. işlerle meşgul edilmeden, iş yükü azaltılarak görevlerini daha etkili yapabilmesi için kendilerini geliştirmelerine olanak verilmelidir.

           

5.5.9.   İlköğretim müfettişleri, Milli Eğitim Bakanlığınca yayımlanan mesleki eserlerin kendilerine ulaştırılmadığı görüşündedir.

·         İlköğretim müfettişlerine Milli Eğitim Bakanlığınca yayınlanan mesleki eserler ve yayınlar ivedilikle iletilmelidir.

 

                                                                                                                                                                                        Ahmet SÖBÜ