ÖZET

İLKÖĞRETİM MÜFETTİŞLERİNİN

İŞ DOYUMU VE ÖRGÜTSEL BAĞLILIKLARI

TOK, N. Türkay

Doktora Tezi, Eğitim Bilimleri Anabilim Dalı

Tez Danışmanı: Prof. Dr. Ali Balcı

Haziran 2004,   241+x sayfa

            İlköğretim müfettişlerinin iş doyumu ve örgütsel bağlılık düzeylerinin incelendiği bu araştırmada;

            İlköğretim müfettişlerinin iş doyumu faktörlerinden iş ve niteliği, ödentiler, yönetim ve değerlendirme, gelişme ve yükselme olanakları, örgütsel ortam faktörlerine ilişkin görüşleri ile örgütsel bağlılık faktörlerinden duygusal bağlılık ve devam bağlılığı faktörlerine ilişkin tutumlarının cinsiyet, kıdem, yaş ve öğrenim durumuna göre anlamlı bir farklılık gösterip göstermediği; iş doyumu faktörleri ile örgütsel bağlılık faktörleri arasında anlamlı bir ilişkinin olup olmadığı bulunmaya çalışılmıştır.

            Bu araştırmanın amacı, ilköğretim müfettişlerinin işten ayrılma, performans düşüklüğü ve devamsızlık gibi iş davranışlarına neden olan iş doyumu ve örgütsel bağlılık tutumlarını inceleyerek, bu iki tutumun nedenlerine ve sonuçlarına ışık tutmak ve insan kaynakları yönetimi ve gelişimine katkıda bulunmaktır.

            Araştırmanın evrenini, 2002-2003 eğitim öğretim yılında 81 ilde görev yapan 2882 ilköğretim müfettişi oluşturmuş, bu illerin içinden yansız olarak seçilen 14 ilde görev yapan 329 ilköğretim müfettişi araştırmanın örneklemine alınmıştır.

            Veri toplama aracı olarak; katılımcıların iş doyumu ve örgütsel bağlılık düzeylerini saptamak üzere, iki alt ölçekten oluşan bir ölçme aracı geliştirilmiştir. İki alt ölçekten İş Doyumu Ölçeği’nde 35; Örgütsel Bağlılık Ölçeği’nde ise 12 madde olmak üzere, toplam 47 madde katılımcılara yöneltilmiştir.

            Verilerin çözümlenmesinde, SPSS paket programından yararlanılmıştır. İlköğretim müfettişlerinin iş doyumuna ve örgütsel bağlılığa ilişkin görüşlerini saptamak amacıyla iş doyumunun her bir boyutu ile örgütsel bağlılığın her bir boyutu tek tek maddeler halinde ele alınmış ve iş doyumuna yönelik durumları ifade eden madde ortalama puanları ve faktör ortalamalarına yer verilmiştir. Daha sonra katılımcıların kişisel özelliklerine göre görüşlerinin .05 düzeyinde farklılaşıp farklılaşmadığını saptamak amacıyla tek yönlü varyans analizi (ANOVA) yapılmış, farkın hangi gruptan kaynaklandığını belirlemek için Scheffe-F testinden yararlanılmıştır. İlköğretim müfettişlerinin iş doyumu faktörleri ile örgütsel bağlılık faktörleri arasında anlamlı bir ilişkinin olup olmadığı, basit korelasyon tekniği ile (Pearson r’si) sınanmıştır.

            Veri analizi sonucu, aşağıdaki bulgulara ulaşılmıştır:           

            İlköğretim müfettişlerinin işlerinden sağladıkları doyum düzeylerine genel olarak bakıldığında, katılımcıların “iş ve niteliği” (=3.19) ve “örgütsel ortam” (=2.85) etkenlerinden “biraz/orta” düzeyde, “ödentiler” (1.95), “gelişme ve yükselme olanakları” (=2.21) ve “yönetim ve değerlendirme” (=2.59) etkenlerinden “çok az” düzeyde doyum sağladıkları ortaya çıkmıştır. Bir başka deyişle, müfettişlerin işinden yeterince doyum sağlamadıkları saptanmıştır. Araştırmaya katılanların en fazla doyum sağladığı etkenin “iş ve niteliği” etkeninin olduğu, en az doyum sağladığı etkenlerin ise, öncelikle “ödentiler” daha sonra “gelişme ve yükselme olanakları” olduğu görülmektedir.

            Müfettişler, örgütsel bağlılık faktörlerinden “devam bağlılığı” faktörüne (=2.61) “biraz”; “duygusal bağlılık” faktörüne (=3.74) ise “büyük” ölçüde katıldıklarını belirtmişlerdir.

            İş doyumu faktörlerinden “iş ve niteliği” ile hem “duygusal bağlılık” (r= .457, P<.01) hem de “devam bağlılığı” (r= .228, P<.01) arasında anlamlı bir ilişkinin olduğu; “ödentiler” ile “devam bağlılığı” arasında anlamlı bir ilişkinin olduğu (r= .218, P<.01); ancak, “duygusal bağlılık” ile anlamlı bir ilişkinin olmadığı (r= -.045, P<.01); “yönetim ve değerlendirme” faktörü ile hem “duygusal bağlılık” (r= .260, P<.01) hem de “devam bağlılığı” (r= .304, P<.01); arasında anlamlı bir ilişkinin olduğu; “gelişme ve yükselme olanakları” ile hem “duygusal bağlılık” (r= .158, P<.01) hem de “devam bağlılığı” (r= .345, P<.01) arasında anlamlı bir ilişkinin olduğu; “örgütsel ortam” ile hem “duygusal bağlılık” (r= .244, P<.01) hem de “devam bağlılığı” (r= .344, P<.01) arasında pozitif ve anlamlı bir ilişkinin olduğu gözlenmiştir.

N.Türkay TOK