T.C.

ÇANAKKALE ONSEKİZ MART ÜNİVERSİTESİ

SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ

EĞİTİM BİLİMLERİ ANABİLİM DALI

EĞİTİM YÖNETİMİ VE DENETİMİ BİLİM DALI

 

 

İLKÖĞRETİM MÜFETTİŞLERİNİN REHBERLİK GÖREVLERİNİ

YERİNE GETİRME DÜZEYLERİ

YÜKSEKLİSANS TEZİ

 

Hazırlayan

Muzaffer KORKMAZ

Çanakkale–2007

 

 

 

ÖZET

Denetim, durum saptama, var olan durumu fotoğrafını çekiyormuş gibi ortaya koyma, değerlendirme ve düzeltme-geliştirme olarak üç öğenin bireşimi seklinde anlaşılmaktadır. Denetim ilkeleri sıralandığında, kavram daha iyi anlaşılabilir. Bu ilkeler; amaçlılık, planlılık, nesnellik, bütünlük, durumsallık (görelilik), açıklık ve demokratikliktir. Bu ilkeler artırılabilir, aynı zamanda bu ilkeler birbiriyle bütünlük oluşturan betimlemelerdir. Denetim, öğretmen ve müfettişlere uygulamaları hakkında daha fazla bilgi edinmelerine; bilgi ve becerilerini veliler ve okul için en iyi bir şekilde kullanabilmelerine yardım eden bir süreçtir. Denetim okulu daha etkili bir öğrenme ortamı haline getirmek için önemlidir.

 

Teftiş; kamu sektöründe veya tüzel kişiliği bulunan kurumlarda yapılmakta olan islerin mevcut mevzuata uygun olarak yapılıp yapılmadığının yetkili kimseler tarafından denetlenmesi ve gözetlenmesi süreci olarak da tanımlanabilir. Teftiş, okuldaki eğitim, öğretim faaliyetlerinin verimini artırmak amacı ile müfettişler veya uzmanlar tarafından öğretmenlere ve diğer görevlilere sağlanan mesleki yardım ve rehberlik hizmetlerinin tümünü içine alan bir süreçtir.

 

Eğitim sürecinin bir öğesi olan rehberlik, karara giden yoldaki danışım hizmetleri olarak tanımlanabilir. Okul çalışanlarının çevreye, yeni atananların göreve uyumu, kendi kendilerini yetiştirmeleri; öğrencileri tanıma, araç-gereç kullanma, ders işleme, değerlendirme gibi öğretimle ilgili konularda ve okul çevre ilişkileri, öğrenci rehberliği, sınıf öğretmenliği, eğitsel kol çalışmaları gibi eğitimle ilgili konularda yapılacak her türlü yol gösterme ve yardımcı olma hizmetleri, müfettişin

rehberlik ve yardım rolleri içindedir.

 

Bu araştırmada, İlköğretim müfettişlerinin, ilköğretim okulu yönetici ve öğretmenlerinin görüşlerine göre rehberlik görevlerini gerçekleştirme düzeylerini tespit etmek amacıyla şu sorulara yanıt aranmıştır:

 

1. İlköğretim müfettişlerinin rehberlik görevlerini yerine getirme yeterlilikleri konusunda;

a) ilköğretim okulu yöneticilerinin, b) sınıf öğretmenlerinin c) ilköğretim okulu dal öğretmenlerinin görüşleri nelerdir?

 

2. İlköğretim müfettişlerinin rehberlik görevlerini yerine getirme yeterlilikleri konusunda ilköğretim okulu, a) okul yöneticileri, b) sınıf öğretmenleri,

c) dal öğretmenlerinin görüşleri arasında anlamlı bir fark var mıdır?

 

3. İlköğretim müfettişlerinin rehberlik görevlerini yerine getirme yeterlilikleri konusunda

ilköğretim okulu, okul yöneticileri, sınıf öğretmenleri ve dal öğretmenlerinin görüşleri arasında;

a) görev yaptıkları yerleşim birimine göre, b) Cinsiyetlerine göre ve c) meslek kıdemlerine göre, anlamlı bir fark var mıdır?

 

Tarama modeline dayalı olarak desenlenen çalışmada, ilköğretim denetçilerinin okul yöneticilerine kurumun fiziksel durumu, eğitim öğretim ve değerlendirme, büro işleri, yönetim ve çevre ilişkileri ve kendini yetiştirme ile ilgili rehberlik rollerini oynama derecesine, okul yöneticilerinin hizmet süreleri,

cinsiyetleri, görev alanları ve görev yaptıkları yerleşim birimine göre; yöneticiler, ilköğretim denetçilerinin “ fiziki durum”, “eğitim öğretim durumu”, “ büro işleri”, “yönetim – çevre ilişkileri” ile “mesleki gelişim” konusundaki rehberlik görevlerini “çok” düzeyde gerçekleştirdikleri bulunmuştur. Öğretmenlerin cinsiyetine ve görev yaptıkları yerleşim birimine göre; ilköğretim müfettişlerinin “dersliklerin eğitim öğretime hazırlanması” yönündeki rehberlik rollerini, merkezde çalışan ve kadın

öğretmenler “az” düzeyde yerine getirdiklerini; ortaya koymuş olup, öğretmenlerin cinsiyetine ve görev yaptıkları yerleşim birimine göre; ilköğretim müfettişlerinin “yönetim – çevre ilişkileri ve mesleki gelişim” ile ilgili rehberlik rollerini yerine getirme düzeyleri merkezde çalışan ve kadın öğretmenlerin görüşlerine göre “çok” olarak bulunmasına rağmen görüşler arasında anlamlı farklar ortaya çıkmıştır. Bu çalışmanın bulgu, yorum ve sonuçlarına dayalı olarak öneriler geliştirilmiştir.

 

 

Sonuçlar

İlköğretim müfettişlerinin, ilköğretim okulu yönetici ve öğretmenlerinin görüşlerine göre rehberlik görevlerini gerçekleştirme düzeylerini tespit etmek amacıyla yapılan bu araştırmanın sonuçları şöyledir:

 

1. İlköğretim müfettişlerinin, okul yöneticilerine kurumun fiziksel durumu, Eğitim öğretim ve değerlendirme, büro işleri, yönetim ve çevre ilişkileri ve kendini yetiştirme ile ilgili rehberlik rollerini oynama derecesine, okul yöneticilerinin hizmet süreleri, cinsiyetleri, görev alanları ve görev yaptıkları yerleşim birimi açısından bakıldığında; yöneticiler, ilköğretim müfettişlerinin “ fiziki durum”, “eğitim öğretim durumu”, “ büro işleri”, “yönetim – çevre ilişkileri” ile “mesleki gelişim” konusunda

ki rehberlik görevlerini gerçekleştirme düzeyini “çok” olarak belitmişler ve yöneticilerin görüşleri arasında anlamlı bir fark bulunmamıştır.

 

Bunun nedeni olarak, ilköğretim müfettişlerinin kurum yöneticilerine yönelik rehberlik rollerini oynarken; kurumların durumsallıklarını göz önüne alarak, okul yöneticilerinin hizmet süreleri, cinsiyetleri, görev alanları ve görev yaptıkları yerleşim birimine göre yöneticiler arasında ayrıma gitmedikleri söylenebilir.

 

2. İlköğretim müfettişlerinin, öğretmenlere dersliklerin eğitim öğretime hazırlanması, eğitim öğretim durumu, yönetim – çevre ilişkileri ve mesleki gelişim konuları ile ilgili rehberlik rollerini oynama derecesine, öğretmenlerin hizmet süreleri ile branşları açısından bakıldığında; öğretmenler, ilköğretim müfettişlerinin “ dersliklerin eğitim öğretime hazırlanması, eğitim öğretim durumu, yönetim – çevre

ilişkileri ve mesleki gelişim” konularında rehberlik görevlerini “çok” yerine getirdiklerini belitmişler ve görüşler arasında anlamlı bir fark bulunmamıştır.

 

3. Bunun yanı sıra; dersliklerin eğitim öğretime hazırlanması ile ilgili rehberlik konusunda; farklı hizmet süreleri ile farklı branşlara sahip öğretmenlerin görüşleri arasında anlamlı fark olmadığı; ancak: Öğretmenlerin cinsiyetine ve görev yaptıkları yerleşim birimine göre; ilköğretim müfettişlerinin “dersliklerin eğitim öğretime hazırlanması” yönündeki rehberlik rollerini, merkezde çalışan ve bayan

öğretmenlerin görüşlerine göre “az” yerine getirdikleri bulunmuştur.

 

Öte yandan eğitim öğretim durumu ile ilgili rehberlik rollerini yerine getirmede; farklı hizmet süreleri ile farklı branşlara sahip öğretmenlerin görüşleri arasında anlamlı fark olmadığı; ancak: Öğretmenlerin cinsiyetine ve görev yaptıkları yerleşim birimine göre; ilköğretim müfettişlerinin “eğitim öğretim durumu” ile ilgili rollerini merkezde çalışan ve bayan öğretmenlerin görüşlerine göre “çok” yerine

getirdikleri ortaya çıkmıştır.

 

Bununla birlikte yönetim – çevre ilişkileri ve mesleki gelişim konusu ile ilgili rehberlik rollerini yerine getirmelerinde; farklı hizmet süreleri ile farklı branşlara sahip öğretmenlerin görüşleri arasında anlamlı fark olmadığı; ancak: Öğretmenlerin cinsiyetine ve görev yaptıkları yerleşim birimine göre; ilköğretim müfettişlerinin “yönetim – çevre ilişkileri ve mesleki gelişim” ile ilgili rehberlik rollerini yerine getirme düzeyleri merkezde çalışan ve bayan öğretmenlerin görüşlerine göre “çok” olarak bulunmasına rağmen görüşler arasında anlamlı farklar ortaya çıkmıştır.

Bu bağlamda erkek öğretmenler ile kadın öğretmenlerin; merkezde çalışan öğretmenlerle taşrada çalışan öğretmenlerin görüşleri arasında ortaya çıkan farklar anlamlı bulunmuştur.

 

Bu farkların ortaya çıkmasına;

1. İlköğretim Müfettişlerinin merkezde çalışan öğretmenlerin dersliklerin eğitim öğretime hazırlanabilmesi, sınıf içi eğitim öğretim etkinliklerinin yürütülmesi, yönetim – çevre ilişkileri ve mesleki gelişim için gerekli olan kaynaklara, araç gereçlere daha kolay ulaşabileceklerini düşünmeleri,

2. 2005–2006 eğitim öğretim yılında ilköğretim kurumları ders programlarının değiştirilerek, 1–5 sınıf programlarının yeni uygulamaya konulmuş olmasının rol oynamış olabileceği söylenebilir.

 

Öneriler

Bu çalışmanın bulgu, yorum ve sonuçlarına dayalı olarak şu öneriler geliştirilmiştir.

 

1. İlköğretim müfettişlerinin, çağdaş eğitimin gereği olarak öne çıkan rehberlik rollerinin daha etkili olarak sergileyebilmeleri ve yapılan rehberlik çalışmalarının etkililik düzeyinin daha üst seviyelere çıkarılabilmesi, rehberlik çalışmalarından beklenen verimliliğin en üst düzeyde alınabilmesi için teftiş

gruplarının yanı sıra rehberlik gruplarının da oluşturulması ve rehberlik çalışmalarının yıl boyunca sürdürülmesi gerekmektedir.

 

2. Rehberlik eden kadar, rehberlik hizmeti alacak olanında istekli ve katılımcı olmasını gerektiren rehberlik sürecinde, ilköğretim okulu yönetici ve öğretmenlerinin rehberliğe ihtiyaç duydukları konuları önceden tespit etmeleri; rehberlik ve teftiş gruplarına önceden iletmeleri gerekmektedir.

 

3. Rehberlik çalışmalarına başlamadan önce kurum yöneticisinden kurum ve çalışanlarının hangi konularda rehberliğe gereksinin duyduğu konusunda bilgiler alınarak; alınan bu bilgiler ışığında yapılan rehberlik çalışmalarına daha fazla ağırlık verilmelidir.

 

4. İlköğretim müfettişlerin rehberlik rollerini yerlerine getirmeleri konusunda çalışacakların, bu rollerle ilgili olarak müfettiş görüşlerine dayalı bir çalışma yapmaları, bu konuda farklı bir açıdan sorunun irdelenmesine katkı sağlayacaktır.

 

5. İlköğretim müfettişlerin denetim sürecindeki diğer rolleri ile ilgili çalışmalar da düzenlenebilir.

 

6. Benzer çalışmalar ilköğretim müfettişleri yanında, bakanlık müfettişleri düzeyinde yapılabilir ve rollerin yerine getirilmesi ile ilgili olarak ilköğretim ve bakanlık müfettişlerinin rolleri yerine getirme biçim ve dereceleri karşılaştırılabilir.